مسعود
۱۶ فروردین ۱۳۸۷, ۱۹:۴۳
بیماری ام اس-مولیتپل اسکلروزیس-(Multiple Sclerosis) یکی از شایعترین بیماریهای سیستم اعصاب مرکزی (مغز و نخاع) می باشد. این بیماری در اثر تخریب غلاف میلین ایجاد می شود. میلین غلافی است که فیبرهای عصبی را احاطه می کند و در انتقال سریع امواج عصبی نقش بسیار مهمی دارد.
در حالت طبیعی با وجود این غلاف امواج عصبی سریع منتقل شده و حرکات موزون و هماهنگ بدن حاصل میشود.
در بیماری ام اس این غلاف عصبی تخریب می شود. بدین ترتیب امواج عصبی از مغز به خوبی منتقل نمی شود و علایم مختلف بیماری ام اس ظاهر می شود.
در مناطقی که میلین تخریب شده است پلاک هایی ظاهر می شود
تشریح بیماری:
مغز مرکز فرماندهی بدن است. علاوه بر فکر و احساس، مغز محل دریافت اطلاعات از پیرامون و فرستادن دستورات لازم به قسمت های مختلف بدن است. دستورات مغز از طریق نخاع و سپس از طریق اعصاب محیطی به کلیه قسمت های بدن منتقل می شود. مغز و نخاع با هم سیستم عصبی مرکزی نامیده می شوند. باقیمانده سیستم عصبی، سیستم اعصاب محیطی نامیده می شود. مناطق مختلف مغز اعمال مختلفی را کنترل می کنند. مغز مانند دیگر بافت های بدن، از سلول تشکیل شده است. سلول های مغز و اعصاب، «نورون» نامیده می شوند. هر نورون، یک بدنه و زائده یی به نام آکسون دارد. آکسون ها رشته های بلندی هستند شبیه به سیم های برق. به رغم میکروسکوپی بودن نورون ها، آکسون ها طویل هستند و از مغز تا دورترین نقاط بدن کشیده می شوند. نورون ها توسط علائم الکتریکی که از طریق آکسون به هم می فرستند، با یکدیگر ارتباط دارند. برای مثال یک پایانه عصبی در انگشت ممکن است احساس گرما را از طریق آکسون ها به داخل مغز منتقل کند. مغز برای حرکت انگشت فرمانی به ماهیچه ها می فرستد. ماهیچه های ارادی به طور مستقیم به وسیله اعصابی که دستورات را از مغز دریافت می کنند، کنترل می شوند.ماده مخصوصی که «میلین» نامیده می شود، آکسون ها را می پوشاند. میلین هدایت الکتریکی صحیح و ارتباط بین نورون ها را فراهم می کند. در بیماری «مالتیپل اسکلروزیس» میلین در قسمت مهمی از مغز، نخاع یا سیستم عصبی مرکزی از بین می رود. دانشمندان هنوز به درستی دلیل آن را نمی دانند. در ام اس، میلینی که سلول های عصب را می پوشاند دچار التهاب تورم و جدایی می شود. میلین تخریب می شود و سبب تشکیل داغ یا اسکار روی آکسون می شود. اسکلروزیس به معنای باقی ماندن زخم یا اسکار است. وقتی میلین تخریب شد، ارتباط نورون ها کمتر موثر است و سبب به وجود آمدن علائم ام اس می شود. برای مثال اگر میلین اعصاب بینایی دچار اختلال شود، بینایی تحت تاثیر قرار می گیرد. اگر میلین نورون های ماهیچه دچار اختلال شوند، ماهیچه ها ضعیف می شوند. بعضی از میلین های تخریب شده خودبه خود بازسازی می شوند که توجیه کننده بهبودی بعضی از افراد پس از حمله ام اس است. به هر حال ممکن است میلین مجدداً در زمان ها و نقاط مختلفی از بدن التهاب پیدا کند. دو نوع «مالتیپل اسکلروزیس» وجود دارد؛ شایع ترین نوع آن، ام اس عودکننده است (که در 90 درصد بیماران ام اسی دیده می شود) و مشخصه اش این است که در دوره هایی، علائم بدتر شده و دوره های بیماری بهبود می یابد. 10 درصد بقیه، ام اس پیشرونده دارند، یعنی بدون اینکه بهبود یابد، بیماری بدتر می شود. حدود نیمی از بیماران با نوع ام اس عودکننده طی 15 سال اگر درمان نشوند، در انتها به نوع پیشرفته تبدیل می شوند.«مالتیپل اسکلروزیس» معمولاً در نژاد قفقازی در سنین 20 تا 40 سالگی اتفاق می افتد. زنان، دو تا سه برابر مردان به این بیماری مبتلا می شوند. افرادی که در مناطق معتدل زندگی می کنند بیشتر از افراد ساکن در مناطق حاره یی دچار ام اس می شوند.
علت بیماری:
علت دقیق این بیماری هنوز شناخته نشده است. مطالعات وسیعی در این زمینه در سراسر دنیا در حال انجام است.
تخریب غلاف میلین احتمالاٌ در اثر پاسخ غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن می باشد. علت این عملکرد غیر طبیعی سیستم ایمنی هنوز به خوبی شناخته نشده است.
احتمالاًٌ چندین عامل مختلف در این روند دخالت دارد که عبارتند از : عفونت ، ژنتیک ، استرس ، نقص ایمنی و عوامل محیطی.
علایم بیماری:
علایم بیماری ام اس بسیار متغیر است. این علایم بسته به اینکه چه منطقه ای از سیستم اعصاب مرکزی گرفتار شده ، متفاوت است. الگوی بیماری ام اس از هر فردی به فرد دیگری متفاوت است. این علایم حتی در یک فرد خاص در طول سیر بیماری تغییر می کند.
علایم شایع این بیماری شامل :
۱- اختلالات بینایی : تاری دید ، دو بینی ، اپتیک نوریت ، حرکات غیر ارادی و سریع چشم و به ندرت از دست دادن کامل بینایی.
۲- اختلالات تعادل : لرزش ، عدم تعادل در راه رفتن ، سرگیجه ، ضعف و کرختی اندامها ، اختلال در انجام حرکات موزون.
۳- سفتی عضلات
۴- اختلالات حسی : گزگز و مور مور ، احساس سوزش ،بی حسی و درد.
۵- اختلالات تکلم : صحبت کردن آهسته ، تغییر حالت تکلم ، کشیدن کلمات و اختلال بلع .
۶- خستگی
۷- مشکلات مثانه و اختلال در اجابت مزاج:
- اختلالات مثانه شامل : تکرر ادرار ، فوریت در ادرار کردن، دفع ناقص مثانه یا دفع غیر ارادی.
- اختلالات اجابت مزاج شامل : یبوست و به ندرت بی اختیاری.
۸- مشکلات جنسی : ناباروری ، کم شدن میل جنسی.
۹- حساسیت به گرما : گرما در بسیاری از موارد باعث تشدید علایم می شود.
۱۰- اختلالات شناختی : اختلال در حافظه کوتاه مدت ، اختلال در تمرکز و قدرت تصمیم گیری.
باید توجه داشت که برخی از این علایم واضح هستند ولی برخی دیگر از علایم مثل خستگی ، اختلالات حافظه و تمرکز برای اطرافیان آشکار و قابل درک نمی باشد.
تشخیص بیماری:
در تشخیص ام اس نیز شرح حال و معاینه همانند دیگر بیماری ها نقش اساسی دارد. معاینه های پزشکی شامل مجموعه یی از آزمایش ها برای بررسی سلامت اعصاب و عضلات است. تشخیص ام اس با ام آرآی است. ام آرآی در تشخیص دیگر موارد مانند تومورهای مغزی یا فتق (بیرون زدگی) دیسک بین مهره یی که علائمی مشابه ام اس ایجاد می کند، کمک کننده است. اگر تشخیص سوال برانگیز باشد، ممکن است به گرفتن مایع نخاع برای بررسی اختلالات نیاز باشد. دیگر آزمایش ها سرعت اعصاب مغزی را اندازه گیری می کند. برای مثال، آزمایش هایی برای بررسی سرعت مسیر بینایی و شنوایی و غیره وجود دارد. با توجه به اینکه بعضی از بیماری ها مانند کمبود برخی ویتامین ها علائم مشابه ام اس را ایجاد می کند، برخی آزمایش های خونی در رد کردن این علل کمک کننده است.
در حالت طبیعی با وجود این غلاف امواج عصبی سریع منتقل شده و حرکات موزون و هماهنگ بدن حاصل میشود.
در بیماری ام اس این غلاف عصبی تخریب می شود. بدین ترتیب امواج عصبی از مغز به خوبی منتقل نمی شود و علایم مختلف بیماری ام اس ظاهر می شود.
در مناطقی که میلین تخریب شده است پلاک هایی ظاهر می شود
تشریح بیماری:
مغز مرکز فرماندهی بدن است. علاوه بر فکر و احساس، مغز محل دریافت اطلاعات از پیرامون و فرستادن دستورات لازم به قسمت های مختلف بدن است. دستورات مغز از طریق نخاع و سپس از طریق اعصاب محیطی به کلیه قسمت های بدن منتقل می شود. مغز و نخاع با هم سیستم عصبی مرکزی نامیده می شوند. باقیمانده سیستم عصبی، سیستم اعصاب محیطی نامیده می شود. مناطق مختلف مغز اعمال مختلفی را کنترل می کنند. مغز مانند دیگر بافت های بدن، از سلول تشکیل شده است. سلول های مغز و اعصاب، «نورون» نامیده می شوند. هر نورون، یک بدنه و زائده یی به نام آکسون دارد. آکسون ها رشته های بلندی هستند شبیه به سیم های برق. به رغم میکروسکوپی بودن نورون ها، آکسون ها طویل هستند و از مغز تا دورترین نقاط بدن کشیده می شوند. نورون ها توسط علائم الکتریکی که از طریق آکسون به هم می فرستند، با یکدیگر ارتباط دارند. برای مثال یک پایانه عصبی در انگشت ممکن است احساس گرما را از طریق آکسون ها به داخل مغز منتقل کند. مغز برای حرکت انگشت فرمانی به ماهیچه ها می فرستد. ماهیچه های ارادی به طور مستقیم به وسیله اعصابی که دستورات را از مغز دریافت می کنند، کنترل می شوند.ماده مخصوصی که «میلین» نامیده می شود، آکسون ها را می پوشاند. میلین هدایت الکتریکی صحیح و ارتباط بین نورون ها را فراهم می کند. در بیماری «مالتیپل اسکلروزیس» میلین در قسمت مهمی از مغز، نخاع یا سیستم عصبی مرکزی از بین می رود. دانشمندان هنوز به درستی دلیل آن را نمی دانند. در ام اس، میلینی که سلول های عصب را می پوشاند دچار التهاب تورم و جدایی می شود. میلین تخریب می شود و سبب تشکیل داغ یا اسکار روی آکسون می شود. اسکلروزیس به معنای باقی ماندن زخم یا اسکار است. وقتی میلین تخریب شد، ارتباط نورون ها کمتر موثر است و سبب به وجود آمدن علائم ام اس می شود. برای مثال اگر میلین اعصاب بینایی دچار اختلال شود، بینایی تحت تاثیر قرار می گیرد. اگر میلین نورون های ماهیچه دچار اختلال شوند، ماهیچه ها ضعیف می شوند. بعضی از میلین های تخریب شده خودبه خود بازسازی می شوند که توجیه کننده بهبودی بعضی از افراد پس از حمله ام اس است. به هر حال ممکن است میلین مجدداً در زمان ها و نقاط مختلفی از بدن التهاب پیدا کند. دو نوع «مالتیپل اسکلروزیس» وجود دارد؛ شایع ترین نوع آن، ام اس عودکننده است (که در 90 درصد بیماران ام اسی دیده می شود) و مشخصه اش این است که در دوره هایی، علائم بدتر شده و دوره های بیماری بهبود می یابد. 10 درصد بقیه، ام اس پیشرونده دارند، یعنی بدون اینکه بهبود یابد، بیماری بدتر می شود. حدود نیمی از بیماران با نوع ام اس عودکننده طی 15 سال اگر درمان نشوند، در انتها به نوع پیشرفته تبدیل می شوند.«مالتیپل اسکلروزیس» معمولاً در نژاد قفقازی در سنین 20 تا 40 سالگی اتفاق می افتد. زنان، دو تا سه برابر مردان به این بیماری مبتلا می شوند. افرادی که در مناطق معتدل زندگی می کنند بیشتر از افراد ساکن در مناطق حاره یی دچار ام اس می شوند.
علت بیماری:
علت دقیق این بیماری هنوز شناخته نشده است. مطالعات وسیعی در این زمینه در سراسر دنیا در حال انجام است.
تخریب غلاف میلین احتمالاٌ در اثر پاسخ غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن می باشد. علت این عملکرد غیر طبیعی سیستم ایمنی هنوز به خوبی شناخته نشده است.
احتمالاًٌ چندین عامل مختلف در این روند دخالت دارد که عبارتند از : عفونت ، ژنتیک ، استرس ، نقص ایمنی و عوامل محیطی.
علایم بیماری:
علایم بیماری ام اس بسیار متغیر است. این علایم بسته به اینکه چه منطقه ای از سیستم اعصاب مرکزی گرفتار شده ، متفاوت است. الگوی بیماری ام اس از هر فردی به فرد دیگری متفاوت است. این علایم حتی در یک فرد خاص در طول سیر بیماری تغییر می کند.
علایم شایع این بیماری شامل :
۱- اختلالات بینایی : تاری دید ، دو بینی ، اپتیک نوریت ، حرکات غیر ارادی و سریع چشم و به ندرت از دست دادن کامل بینایی.
۲- اختلالات تعادل : لرزش ، عدم تعادل در راه رفتن ، سرگیجه ، ضعف و کرختی اندامها ، اختلال در انجام حرکات موزون.
۳- سفتی عضلات
۴- اختلالات حسی : گزگز و مور مور ، احساس سوزش ،بی حسی و درد.
۵- اختلالات تکلم : صحبت کردن آهسته ، تغییر حالت تکلم ، کشیدن کلمات و اختلال بلع .
۶- خستگی
۷- مشکلات مثانه و اختلال در اجابت مزاج:
- اختلالات مثانه شامل : تکرر ادرار ، فوریت در ادرار کردن، دفع ناقص مثانه یا دفع غیر ارادی.
- اختلالات اجابت مزاج شامل : یبوست و به ندرت بی اختیاری.
۸- مشکلات جنسی : ناباروری ، کم شدن میل جنسی.
۹- حساسیت به گرما : گرما در بسیاری از موارد باعث تشدید علایم می شود.
۱۰- اختلالات شناختی : اختلال در حافظه کوتاه مدت ، اختلال در تمرکز و قدرت تصمیم گیری.
باید توجه داشت که برخی از این علایم واضح هستند ولی برخی دیگر از علایم مثل خستگی ، اختلالات حافظه و تمرکز برای اطرافیان آشکار و قابل درک نمی باشد.
تشخیص بیماری:
در تشخیص ام اس نیز شرح حال و معاینه همانند دیگر بیماری ها نقش اساسی دارد. معاینه های پزشکی شامل مجموعه یی از آزمایش ها برای بررسی سلامت اعصاب و عضلات است. تشخیص ام اس با ام آرآی است. ام آرآی در تشخیص دیگر موارد مانند تومورهای مغزی یا فتق (بیرون زدگی) دیسک بین مهره یی که علائمی مشابه ام اس ایجاد می کند، کمک کننده است. اگر تشخیص سوال برانگیز باشد، ممکن است به گرفتن مایع نخاع برای بررسی اختلالات نیاز باشد. دیگر آزمایش ها سرعت اعصاب مغزی را اندازه گیری می کند. برای مثال، آزمایش هایی برای بررسی سرعت مسیر بینایی و شنوایی و غیره وجود دارد. با توجه به اینکه بعضی از بیماری ها مانند کمبود برخی ویتامین ها علائم مشابه ام اس را ایجاد می کند، برخی آزمایش های خونی در رد کردن این علل کمک کننده است.