سعود
۵ اردیبهشت ۱۳۸۶, ۰۱:۰۰
در همین دوران چینی ها از سوزاندن چوب کاج برای تهیه ی دوده و ترکیب آن با صمغ و انواع مواد معطر ، مرکب را ساختند و ساخت دو عنصر اصلی چاپ یعنی مرکب و کاغذ را ابداع نمودند و از این طریق چاپ دستی با مرکب بر روی کاغذ به عنوان مرحله ای نوین و مهم در تمدن شرق محسوب می گردد .
آثار چاپ های دستی هنرمندان خلاقی چون هوکوسای و هیروشیج روی هنرمندان اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 میلادی مثل وان گوگ ، گوگن ، مونش و دیگر هنرمندان تأثیری به سزا داشته است . در قرن شانزدهم دورر در آلمان ، وانلودن در هلند تیتین در ایتالیا از جمله سرشناسان چاپ دستی و حکاکی بوده اند که از لوحه های چوبی و فلزی برای حکاکی استفاده می کرده اند .
هنرمندان قرن نوزدهم همچون پل گوکن ، ادوار مونش ماکس بکمن در مورد احیای حکاکی روی چوب و تولوزلوترک و پیکاسو با چاپ های سنگی و حکاکی های فلزی خلاقانه و اواسط و اواخر قرن بیستم اندی وارهال و راشنبرگ با استفاده از سیلک اسکرین و چاپ سنگی آثار بدیعی در تاریخ هنر چاپ دستی بر جای نهاده اند .
رمبراند و گویا از حکاکان و نقاشان خلاق و بزرگی هستند که می توان از آنان یاد کرد . در اواخر قرن نوزدهم روش های مکانیکی و صنعتی جایگزین چاپ های دستی گردید اما این مسئله فقط در چاپ های کاربردی انجام شد و روش های سنتی و کهن از میان رفت و برعکس در میان هنرمندان ارزش خاصی یافت .
پیدایش قسمت اعظم فن چاپ دستی در شرق دور و آسیا و پس از شناخت این فن ، توسط اروپاییان به توسعه و تکامل رسید .
سابقه ی تاریخی چاپ دستی در ایران
در حدود اواخر قرن هفتم هجری (( واژه چاپ )) به صورت واژه (( چاو )) وارد زبان فارسی شد . در زمان سلطنت گیا خاتون ، پادشاه مغول خزانه ی مملکت ایران خالی ماند و شخصی به نام عزالدین محمد بن مظفر بن عمید که از اوضاع چین و ممالک خاقان خبر داشت خود را وزیر وقت سلطان ، معرفی کرد و مشاور او گردید و به او پیشنهاد کرد که به جای زر وسیم رایج به رسم چینیان پول کاغذی (( چاو )) را در ممالک ایران رایج کند و بحران پولی و مالی را مرتفع سازد .
طرح او مورد نظر وزیر و سلطان قرار گرفت و پس از مشورت با سفیر چین به تهیه (( چاو )) پرداختند و حدود 693 هجری (( چاو )) به جای زر و سیم رایج گردید و دستگاهی برای تهیه (( چاو )) دائر شد که (( چاو خانه )) نامیده می شد ، که برای اولین بار در تبریز به جریان افتاد اما مردم تبریز از قبول آن امتناع ورزیدند . به همین دلیل امروزه در زبان فارسی چاپ زدن که از ریشه ی چاو زدن است به معنی دروغ گفتن و چاپچی و چاپیدن نیز معانی منفی به خود گرفته اند .
از دوران هخامنشیان دو سند در دست است که می توانیم آن ها را قدیمی ترین سابقه ی چاپ بدانیم لوحه های گلی اسناد و مدارک مخارج بنای تخت جمشید که به صورت یک مجموعه بایگانی شده است و دیگر مهر های اسم اشخاص که منقش و حکاکی شده با کلمات و تصاویر بوده است که در موزه ایران باستان محفوظ است .
باید توجه داشت که این لوحه ها جنبه ی اطلاعاتی داشته و مانند چاپ امروزی به وسیله ی مرکب روی کاغذ نبوده است ، بلکه با فشردن لوله ی اصلی یا مادر بر روی صفحات گلی به تکثیر آن می پرداخته اند .
بعضی از مهر ها و لوحه های غلتک مانند سلطنتی را روی موم مذاب بر فرمان های سلطنتی فشار می داده اند این مهر ها و غلتک ها که آن را (( لول )) می نامیدند ، شاید ابتدایی ترین شکل چاپ باشد و امروزه شکل پیشرفته آن را در سیلندر های ماشین های صنعتی چاپ می بینیم .
آثار چاپ های دستی هنرمندان خلاقی چون هوکوسای و هیروشیج روی هنرمندان اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 میلادی مثل وان گوگ ، گوگن ، مونش و دیگر هنرمندان تأثیری به سزا داشته است . در قرن شانزدهم دورر در آلمان ، وانلودن در هلند تیتین در ایتالیا از جمله سرشناسان چاپ دستی و حکاکی بوده اند که از لوحه های چوبی و فلزی برای حکاکی استفاده می کرده اند .
هنرمندان قرن نوزدهم همچون پل گوکن ، ادوار مونش ماکس بکمن در مورد احیای حکاکی روی چوب و تولوزلوترک و پیکاسو با چاپ های سنگی و حکاکی های فلزی خلاقانه و اواسط و اواخر قرن بیستم اندی وارهال و راشنبرگ با استفاده از سیلک اسکرین و چاپ سنگی آثار بدیعی در تاریخ هنر چاپ دستی بر جای نهاده اند .
رمبراند و گویا از حکاکان و نقاشان خلاق و بزرگی هستند که می توان از آنان یاد کرد . در اواخر قرن نوزدهم روش های مکانیکی و صنعتی جایگزین چاپ های دستی گردید اما این مسئله فقط در چاپ های کاربردی انجام شد و روش های سنتی و کهن از میان رفت و برعکس در میان هنرمندان ارزش خاصی یافت .
پیدایش قسمت اعظم فن چاپ دستی در شرق دور و آسیا و پس از شناخت این فن ، توسط اروپاییان به توسعه و تکامل رسید .
سابقه ی تاریخی چاپ دستی در ایران
در حدود اواخر قرن هفتم هجری (( واژه چاپ )) به صورت واژه (( چاو )) وارد زبان فارسی شد . در زمان سلطنت گیا خاتون ، پادشاه مغول خزانه ی مملکت ایران خالی ماند و شخصی به نام عزالدین محمد بن مظفر بن عمید که از اوضاع چین و ممالک خاقان خبر داشت خود را وزیر وقت سلطان ، معرفی کرد و مشاور او گردید و به او پیشنهاد کرد که به جای زر وسیم رایج به رسم چینیان پول کاغذی (( چاو )) را در ممالک ایران رایج کند و بحران پولی و مالی را مرتفع سازد .
طرح او مورد نظر وزیر و سلطان قرار گرفت و پس از مشورت با سفیر چین به تهیه (( چاو )) پرداختند و حدود 693 هجری (( چاو )) به جای زر و سیم رایج گردید و دستگاهی برای تهیه (( چاو )) دائر شد که (( چاو خانه )) نامیده می شد ، که برای اولین بار در تبریز به جریان افتاد اما مردم تبریز از قبول آن امتناع ورزیدند . به همین دلیل امروزه در زبان فارسی چاپ زدن که از ریشه ی چاو زدن است به معنی دروغ گفتن و چاپچی و چاپیدن نیز معانی منفی به خود گرفته اند .
از دوران هخامنشیان دو سند در دست است که می توانیم آن ها را قدیمی ترین سابقه ی چاپ بدانیم لوحه های گلی اسناد و مدارک مخارج بنای تخت جمشید که به صورت یک مجموعه بایگانی شده است و دیگر مهر های اسم اشخاص که منقش و حکاکی شده با کلمات و تصاویر بوده است که در موزه ایران باستان محفوظ است .
باید توجه داشت که این لوحه ها جنبه ی اطلاعاتی داشته و مانند چاپ امروزی به وسیله ی مرکب روی کاغذ نبوده است ، بلکه با فشردن لوله ی اصلی یا مادر بر روی صفحات گلی به تکثیر آن می پرداخته اند .
بعضی از مهر ها و لوحه های غلتک مانند سلطنتی را روی موم مذاب بر فرمان های سلطنتی فشار می داده اند این مهر ها و غلتک ها که آن را (( لول )) می نامیدند ، شاید ابتدایی ترین شکل چاپ باشد و امروزه شکل پیشرفته آن را در سیلندر های ماشین های صنعتی چاپ می بینیم .